Tỳ hưu trong nhà người Việt dịp Tết: lau, đặt lại sau dọn nhà, và bày cạnh mâm ngũ quả
Mục tỳ hưu ở Việt Nam đã có bài về con đường du nhập, con nghê Việt, tỳ hưu trong đô thị, trong ngôn ngữ đời thường, bên cạnh Thần Tài Ông Địa, và nghề làm tỳ hưu. Bài này nói về một thời điểm mà tỳ hưu trong nhà người Việt được chú ý nhất trong năm: dịp Tết. Dọn nhà cuối năm, tượng được nhấc lên lau; ngày Tết, nhiều nhà bày tỳ hưu cạnh mâm ngũ quả, cạnh bao lì xì; người buôn bán đặt tỳ hưu ở quầy ngày mở hàng.
Trước khi dọn: chụp ảnh chỗ đặt
Việc đơn giản nhất mà nhiều nhà quên: chụp ảnh tượng tỳ hưu ở vị trí cũ trước khi nhấc lên dọn. Theo quan niệm, nhiều gia đình đã chọn hướng đặt, vị trí kỹ lưỡng, và người dọn nhà, nhất là người giúp việc, con cháu, có thể đặt lại sai hướng. Một tấm ảnh giải quyết chuyện đó.
Lau theo chất liệu
- Đá, ngọc, thạch anh: lau bằng khăn mềm hơi ẩm, lau khô ngay. Không ngâm lâu trong nước, nhất là đá có vết rạn hoặc đá đã qua xử lý tẩm keo.
- Đồng: lau khô; đồ đồng có màu giả cổ không dùng chất tẩy.
- Gỗ: lau khô, không ngâm nước, có thể dùng chút dầu bảo dưỡng gỗ.
- Gốm sứ: lau ẩm, cẩn thận các chi tiết mảnh.
- Mạ vàng, phủ nhũ: chỉ phủi bụi bằng chổi lông mềm; chà mạnh làm bong lớp phủ.
Có nhà theo nếp “tẩy uế” tượng cuối năm bằng nước muối, nước gừng, rượu. Lưu ý muối và axit nhẹ làm hỏng đồng, làm mờ bề mặt một số loại đá; mục nghi thức và kiêng kỵ có bài riêng về chuyện này.
Đặt lại sau dọn
Đặt theo ảnh đã chụp. Kiểm tra đế tượng vững, không đặt sát mép kệ, nhất là khi kệ vừa được lau còn trơn. Nếu nhân dịp dọn nhà muốn đổi chỗ, cân nhắc những nguyên tắc chung mà mục cách đặt trong nhà đã nói: chỗ sạch sẽ, trang trọng, không trong nhà vệ sinh, phòng ngủ, không dưới đất.
Bày cạnh mâm ngũ quả, cạnh lì xì
Ngày Tết, nhiều nhà đặt một con tỳ hưu nhỏ cạnh mâm ngũ quả ở phòng khách, hoặc đặt cạnh khay bao lì xì như một lời chúc giữ lộc. Đây là nếp mới, không phải tục cổ, nhưng mang ý vui. Vài điều cho gọn: không đặt tượng lên bàn thờ gia tiên nếu nhà không có nếp đó (mục cách đặt trong nhà có bài về tỳ hưu và bàn thờ); không đặt tượng sát nến, hương; không chen tượng giữa mâm cỗ.
Quầy hàng ngày mở hàng
Người buôn bán thường lau tượng tỳ hưu ở quầy trước ngày mở hàng đầu năm, đặt lại hướng ra cửa theo quan niệm, có khi đặt thêm phong bao đỏ dưới đế. Giữ quầy gọn: tượng không chắn chỗ thanh toán, không đặt cạnh máy tính tiền nóng, không đặt sát mép quầy nơi khách tì tay.
🔴 Nhà đông khách, trẻ con chạy nhảy: tượng nặng là nguy cơ
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Mấy ngày Tết nhà đông người, trẻ con chạy quanh phòng khách, sờ vào mọi thứ lạ mắt. Một tượng tỳ hưu đá, đồng cỡ vừa có thể nặng vài ký; đặt trên kệ thấp, bàn trà, mép tủ là thứ trẻ kéo đổ được, rơi trúng chân, trúng đầu.
- Dời tượng nặng lên chỗ cao, chắc, sâu vào trong kệ.
- Tượng có chi tiết nhọn như sừng, đuôi nhọn: không đặt ở tầm mặt trẻ.
- Tượng nhỏ, mặt dây, hạt tỳ hưu: cất khỏi bàn trà, vì trẻ nhỏ có thể ngậm.
- Nếu tượng bị rơi, sứt mẻ ngày Tết, kiểm tra người trước, tượng sau. Chuyện “điềm” để sau Tết hãy tính; mục nghi thức và kiêng kỵ có bài về tượng sứt mẻ.
Không cần mua tỳ hưu mới mỗi năm
Mùa Tết, nhiều cửa hàng khuyến khích “thay tỳ hưu mới đón năm mới”, “tỳ hưu năm cũ đã hết lộc”. Không có nếp nào như vậy. Một tượng được lau sạch, đặt trang trọng là đủ. Nếu muốn mua thêm vì thích, hãy mua vì thích, không vì sợ.
Tỳ hưu làm quà Tết
Tỳ hưu là món quà Tết quen thuộc cho người buôn bán, người mới mở cửa hàng, đối tác. Chọn tượng cỡ để bàn, đế vững, chất liệu nói rõ, gói hộp có lót. Lời chúc kèm theo nên là chúc năm mới làm ăn thuận lợi, bình an, không cần giải thích hướng đặt hay nghi lễ khai quang. Mục tỳ hưu trong kinh doanh có bài riêng về tặng tỳ hưu cho đối tác. Với người nhận theo tôn giáo không dùng tượng linh vật, chọn món khác.
Sau Tết: cất phong bao dưới đế, kiểm tra tượng
Nhiều nhà đặt phong bao đỏ có tiền lẻ dưới đế tượng ngày Tết. Sau rằm tháng Giêng, có nhà giữ nguyên, có nhà lấy ra dùng, tuỳ nếp. Nếu giữ, thỉnh thoảng lau bụi; phong bao giấy lâu ngày dưới đế ẩm dễ mốc, dính đế gỗ. Nhân dịp này kiểm tra lại tượng có sứt mẻ gì trong mấy ngày đông khách không.
Xe ô tô, xe máy ngày Tết
Nhiều người treo dây tỳ hưu trong ô tô, đặt tượng nhỏ trên taplo khi đi chúc Tết. Dây treo dài đung đưa che tầm nhìn, tượng nặng trên taplo có thể văng vào người khi phanh gấp, và vật cứng đặt trên nắp túi khí là nguy hiểm khi túi khí bung. Chọn dây ngắn, nhẹ, treo không che tầm mắt; không đặt tượng trên taplo.
Nói gọn lại
Dịp Tết, tỳ hưu trong nhà người Việt cần ba việc: chụp ảnh trước khi dọn, lau đúng chất liệu, đặt lại đúng chỗ. Bày cạnh mâm ngũ quả, lì xì thì xa hương nến, không lên bàn thờ nếu nhà không có nếp đó. Nhà đông trẻ con thì dời tượng nặng lên cao. Và không cần thay tượng mới mỗi năm.