Tạc tỳ hưu cỡ nhỏ làm mặt dây, hạt vòng: khó ở chỗ nào, và nhìn gì để biết tay nghề
Mục phong cách tạc tượng đã có bài đọc bộ phận tượng, cổ điển và hiện đại, tư thế, chất liệu, tỳ hưu dễ thương và thẩm định thẩm mỹ. Hầu hết những bài đó nói về tượng để bàn. Bài này nói về những tỳ hưu nhỏ nhất: mặt dây chuyền, hạt tỳ hưu trên vòng tay, móc khoá. Chúng chỉ bằng đốt ngón tay mà vẫn phải có đủ đầu, miệng, bờm, chân, đuôi, và chúng được đeo sát da mỗi ngày.
Vì sao tạc nhỏ khó hơn
- Ít chỗ để sai: một nét lệch nửa li trên tượng lớn không ai thấy, trên mặt dây nhỏ là méo cả mặt.
- Vật liệu dễ vỡ: khối ngọc, khối đá nhỏ có vết rạn sẵn; chạm sâu là mẻ.
- Phải đeo được: lỗ xỏ đúng chỗ để mặt dây treo thẳng, cạnh không cấn da, chi tiết không móc vào quần áo.
- Đánh bóng: phải bóng đều cả trong kẽ nhỏ, nếu không bụi bẩn, mồ hôi đọng lại.
Nhìn thần thái trước
Với tượng nhỏ, thần thái là thứ đầu tiên phân biệt thợ giỏi với thợ thường. Nhìn mặt tỳ hưu: mắt có hồn không, miệng có rõ, đầu có cân với thân không. Mặt dây làm vội thường có mắt chỉ là hai chấm, miệng là một vạch, đầu to bất thường hoặc thân dẹt. Đặt vài mặt dây cùng loại cạnh nhau, con nào nhìn “có sinh khí” hơn là con đáng chọn, dù giá có thể như nhau.
Lỗ xỏ dây
Lỗ xỏ là chi tiết kỹ thuật quan trọng nhất của đồ đeo:
- Vị trí: mặt dây treo lên phải thẳng, không ngả nghiêng. Treo thử trên dây trước khi mua.
- Thành lỗ: mài nhẵn, không có cạnh sắc cứa đứt dây. Lỗ sắc là lý do số một khiến dây đứt, mặt dây rơi mất.
- Độ dày quanh lỗ: đủ dày để không mẻ khi va. Lỗ khoan sát mép là điểm yếu.
Với hạt tỳ hưu trên vòng tay, lỗ xâu dây chun phải đủ rộng, nhẵn, để dây không bị mòn đứt sau vài tháng.
Cạnh sắc và chi tiết móc vải
Sờ khắp mặt dây bằng đầu ngón tay. Chỗ nào cảm thấy cấn, sắc, nhọn là chỗ sẽ cấn da, cào xước, móc vào sợi len áo. Thợ kỹ bo tròn đầu sừng, đầu đuôi, mép cánh cho đồ đeo. Đồ đeo không giống tượng trưng bày: nó phải êm khi chạm vào người.
Chất liệu cho đồ đeo nhỏ
- Phỉ thuý, ngọc: cứng, bền, đánh bóng đẹp; hỏi rõ ngọc tự nhiên hay đã xử lý, nhuộm, tẩm keo.
- Thạch anh, mã não, mắt mèo: phổ biến, giá vừa; một số loại dễ mẻ cạnh.
- Hổ phách: nhẹ, ấm, mềm; dễ xước, không chịu nhiệt.
- Kim loại: vàng, bạc, đồng; chi tiết sắc nét được, bền.
- Gỗ, trầm: nhẹ, có mùi; dễ mòn, không ngâm nước.
🔴 Đồ đeo nhỏ và trẻ em: nguy cơ hóc
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Mặt dây, hạt tỳ hưu nhỏ là cỡ vừa với cổ họng trẻ nhỏ. Nhiều gia đình đeo vòng tỳ hưu, dây chuyền tỳ hưu cho em bé để “giữ vía”. Dây có thể đứt, hạt rời, trẻ ngậm vào miệng. Dây chuyền quanh cổ trẻ nhỏ khi ngủ còn có nguy cơ siết cổ. Với trẻ nhỏ:
- Không đeo dây chuyền khi trẻ ngủ.
- Không đeo vòng hạt nhỏ dây chun cho trẻ dưới ba tuổi.
- Nếu gia đình muốn giữ vật “giữ vía”, có thể treo ở nôi, cũi ngoài tầm với, hoặc người lớn giữ hộ.
Giá của đồ nhỏ
Đồ nhỏ không có nghĩa là rẻ: một mặt dây phỉ thuý tốt có thể đắt hơn một tượng đá lớn. Giá đồ đeo phụ thuộc chất liệu, độ trong, màu, và tay nghề. Hỏi rõ chất liệu, xin giấy kiểm định của nơi độc lập với đồ có giá trị, và giữ hoá đơn.
Giữ đồ đeo nhỏ cho bền
Đồ đeo tiếp xúc mồ hôi, xà phòng, nước hoa, kem dưỡng hằng ngày. Mặt dây ngọc, đá nên tháo ra khi tắm, khi bơi, khi làm việc nặng, khi dùng hoá chất tẩy rửa. Lau bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô. Hổ phách, gỗ, trầm thì tránh nước và nhiệt. Thay dây đeo định kỳ, dây chun của vòng hạt thay mỗi năm hoặc khi thấy giãn, vì dây chun cũ đứt bất ngờ là cả chuỗi hạt văng khắp nơi. Cất mỗi món trong túi vải riêng để không cọ xước nhau.
Khắc thêm chữ, thêm tên
Nhiều người muốn khắc tên, khắc chữ lên mặt sau mặt dây. Với ngọc, đá cứng, khắc thêm phải do thợ có kinh nghiệm làm, vì khắc sau dễ làm rạn mặt dây. Hỏi trước rủi ro, và đừng khắc lên món có giá trị cao nếu thợ không nhận bảo hành.
Mặt dây đôi, mặt dây cặp
Có những mặt dây chạm hai con tỳ hưu, hoặc một cặp mặt dây bán cho hai vợ chồng. Với mặt dây chạm cặp, chi tiết càng nhiều thì càng khó tạc sạch; nhìn kỹ chỗ hai con chạm vào nhau, kẽ hở giữa chúng có được đánh bóng không, có vết rạn không. Với cặp mặt dây riêng, hai chiếc nên cùng chất liệu, cùng màu, cùng tay nghề; người bán đàng hoàng sẽ chọn cặp từ cùng một khối hoặc cùng lô.
Nói gọn lại
Tỳ hưu cỡ nhỏ khó tạc hơn tượng lớn. Khi chọn, nhìn thần thái khuôn mặt, độ bóng trong kẽ, vị trí và độ nhẵn của lỗ xỏ, cạnh có cấn da không. Treo thử trước khi mua. Hỏi rõ chất liệu. Và với trẻ nhỏ, đừng đeo dây chuyền khi ngủ, đừng đeo vòng hạt nhỏ cho trẻ dưới ba tuổi.