Tượng tỳ hưu đúc khuôn và chạm tay: phân biệt bằng mắt thường trước khi trả tiền
Mục phong cách tạc tượng đã có bài đọc các bộ phận tượng, cổ điển và hiện đại, tư thế, chất liệu và kỹ thuật, tỳ hưu dễ thương và thẩm định thẩm mỹ. Bài này đi vào một câu hỏi rất thực tế khi mua: bức tượng này đúc khuôn hay chạm tay? Hai bức trông na ná trong ảnh có thể chênh giá nhiều lần. Người bán ít khi nói rõ, và người mua ít khi biết hỏi.
Các cách làm tượng phổ biến
- Đúc kim loại (đồng, hợp kim): đổ kim loại nóng chảy vào khuôn. Có thể đúc hàng loạt, sau đó thợ nguội sửa, chạm thêm chi tiết.
- Ép, đổ bột đá: bột đá trộn keo đổ vào khuôn, ra tượng trông như đá. Rẻ, nhẹ hơn đá thật cùng cỡ.
- Đổ nhựa, composite sơn giả đá, giả đồng.
- Chạm tay từ khối đá, khối gỗ, khối ngọc: mỗi tượng một khác, tốn nhiều công.
- Chạm bằng máy CNC rồi hoàn thiện tay: phổ biến ngày nay với đá, gỗ.
Không cách nào là “giả”. Đúc đồng là kỹ thuật lâu đời và có những tượng đúc rất đẹp. Vấn đề chỉ là giá phải tương xứng với cách làm, và người bán phải nói thật.
Dấu hiệu tượng đúc khuôn
- Đường ghép khuôn: một đường mảnh chạy dọc hai bên tượng, ở chỗ hai nửa khuôn gặp nhau. Tượng làm kỹ thì đường này được mài đi, nhưng ở chỗ khuất như dưới bụng, giữa hai chân, vẫn còn dấu.
- Chỗ khuất kém sắc: hốc sâu giữa chân, dưới cằm, sau bờm thường bị “lấp”, tròn, không có chi tiết, vì khuôn không vào được hoặc vật liệu không chảy tới.
- Bọt khí: lỗ nhỏ li ti trên bề mặt hoặc ở đáy, nhất là tượng bột đá, nhựa.
- Các tượng cùng mẫu giống hệt nhau tới từng sợi bờm. Đặt hai ba tượng cùng mẫu cạnh nhau là thấy ngay.
Dấu hiệu tượng chạm tay
- Vết dụng cụ: nét đục, nét mài nhỏ không đều, nhất là ở chỗ khuất mà thợ không đánh bóng hết.
- Chi tiết sắc ở cả chỗ khuất: móng vuốt, kẽ bờm sâu, tách rời rõ.
- Không đối xứng tuyệt đối: hai bên mặt, hai bên cánh có khác biệt nhỏ.
- Với đá: vân đá chạy liền qua các chi tiết theo đúng khối đá, không bị đứt đoạn như vân giả in phủ.
Cân và sờ
Cầm lên ước trọng lượng. Đá thật nặng hơn bột đá, nhựa cùng cỡ rõ rệt; đồng nguyên khối nặng hơn đồng mạ trên lõi hợp kim nhẹ. Sờ bề mặt: đá thật mát tay hơn, nhựa ấm tay nhanh. Gõ nhẹ: đá, đồng có tiếng chắc, nhựa, bột đá tiếng đục, nhẹ. Đây là gợi ý; người bán có thể đồng ý cho bạn cân bằng cân điện tử nhỏ.
🔴 Giá phải tương xứng cách làm: hỏi thẳng trước khi trả tiền
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Một bức tượng đúc hàng loạt, bột đá ép hay nhựa sơn giả đồng có thể đẹp và phù hợp túi tiền, nhưng không nên mang giá của tượng chạm tay đá nguyên khối hay đồng đúc thủ công. Câu hỏi nên hỏi:
- “Tượng này làm bằng gì, đá nguyên khối, bột đá hay nhựa? Đồng nguyên khối hay mạ?”
- “Đúc khuôn hay chạm tay? Nếu chạm máy, có hoàn thiện tay không?”
- “Nếu sau này kiểm tra không đúng như mô tả, có đổi trả không?”
Ghi câu trả lời vào hoá đơn hoặc tin nhắn. Người bán đàng hoàng không ngại ghi. Câu trả lời kiểu “hàng thủ công cao cấp” chung chung, không chịu ghi chất liệu cụ thể, là lúc nên dừng lại.
Tượng đúc đẹp vẫn đáng mua
Đừng hiểu bài này thành “đúc là kém”. Nhiều tượng đồng đúc có khuôn tốt, thợ nguội chạm lại tỉ mỉ, thần thái rất đẹp, giá hợp lý. Tượng bột đá nhẹ, an toàn khi đặt trên kệ cao, giá rẻ, hợp làm quà. Chọn theo ngân sách và mục đích; chỉ cần biết mình đang trả tiền cho cái gì.
Đá thật nhưng chạm máy
Ngày nay rất nhiều tượng đá thật được chạm bằng máy CNC theo mẫu số rồi thợ hoàn thiện tay. Dấu hiệu: các đường cong mượt đều nhau một cách bất thường, các tượng cùng mẫu rất giống nhau, ở chỗ khuất có những vệt song song đều đặn của mũi máy. Tượng chạm máy có thể đẹp và rẻ hơn tượng chạm tay hoàn toàn; giá nên nằm giữa đúc khuôn và chạm tay. Đá thì vẫn là đá thật, nhưng phần công thì khác.
Tượng đồng: mạ, sơn giả đồng và đồng thật
Với tượng màu đồng, hãy nhìn chỗ đáy, chỗ đế, những nơi lớp phủ dễ bong. Đồng thật khi xước lộ ra màu đồng; tượng mạ, sơn giả đồng khi xước lộ ra màu xám của hợp kim, màu trắng của nhựa hoặc màu bột đá. Nam châm không hút đồng thật; nếu nam châm hút mạnh, lõi là sắt. Đây là những phép thử đơn giản người bán đàng hoàng không ngại cho làm.
Mua tượng qua ảnh
Khi mua qua mạng, xin người bán chụp thêm ảnh chỗ khuất: dưới bụng, giữa hai chân, đáy đế, dưới ánh sáng thường, không chỉnh màu. Xin video xoay tượng một vòng. Ảnh chỉ chụp mặt trước, góc đẹp, ánh đèn vàng thì không đủ để biết cách làm.
Nói gọn lại
Phân biệt đúc và chạm tay bằng đường ghép khuôn, độ sắc ở chỗ khuất, bọt khí, sự giống hệt giữa các tượng cùng mẫu, vết dụng cụ và trọng lượng. Không cách làm nào là giả; giá phải tương xứng với cách làm. Hỏi rõ chất liệu, cách làm, đổi trả, và ghi lại bằng chữ.